چگونه توانستم با فن آوری های نوین تدریس دانش آموزان سوم ریاضی
دبیرستان فرهنگ شهرستان میانه را به درس فیزیک علاقه مند سازم
یکی از مهم ترین واساسی ترین سوالاتی که در ذهن کارشناسان آموزشی و دبیران فیزیک نقش بسته ، آن
است که چگونه می توان مفاهیم فیزیک را در ذهن دانش آموزان نهادینه کرد وهریک از آنان بر اساس تجربه
ودانش خود راه و روشی را برای حل این موضوع پیشنهاد می کنند. ازجمله ،مباحثی که مطرح می شود استفاده
از تکنولوژی آموزشی و فن آوری های نوین آموزشی است. این گونه دبیران از برنامه ها و وسایل کمک آموزشی
بیشتر نسبت به سایر همکاران خود استفاده می کنند و اغلب خود مبادرت به ساختن ابزارها ووسایل کمک
آموزشی می نمایند. چنین دبیرانی قادرند از کمترین امکانات بیشترین بهره برداری ها را بنمایند. با توجه به
مطالب ذکر شده بنده نیز برای علاقه مند نمودن دانش آموزان سال سوم دبیرستان فرهنگ رشته ریاضی به
درس فیزیک 3 سعی نمودم که به جای استفاده از روش سخنرانی معلم محوری در کلاس خارج از فن آوری
نوین ) طرح هوشمند سازی( و وسایل کمک آموزشی وتدوین نرم افزار فیزیک به صورت powerpoint و
فیلم آموزشی و انواع روش های مشارکتی که در پیوست آمده استفاده نموده وکلاس فعال وبا نشاط داشته باشم
تا دانش آموزان با میل ورغبت بیشتری در کلاس درس فیزیک حاضر شوند.
بیان مساله وتوصیف وضعیت موجود: اینجانب عدالت میرزائی دارای 52 سال سابقه خدمت و 52 سال
تجربه آموزشی به عنوان دبیر فیزیک در دبیرستان های شهرهای ترکمنچای، تهران و میانه خدمت نموده ام
99 واحد سازمانی اصلی بنده در دبیرستان شاهد شهرستان تعیین شده ومشغول - واز سال تحصیلی 92
خدمت می باشم با توجه به علاقه شخصی وهمچنین پیشنهاد مدیریت محترم آموزش و پرورش شهرستان میانه
و علاقه مدیر دبیرستان آقای احمد بیرامی در دبیرستان شاهد طرح هوشمند سازی اجرای شده و من با اقدام
پژوهی حاضر وارئه راه حل برای علاقه مند نمودن دانش آموزان این دبیرستان به درس فیزیک در این زمینه
انجام وظیفه نمودم .
مساله ای که بنده با آن مواجه شدم وباعث شد که تغییراتی در کلاسم ایجاد کنم هر ساله در پایان هر دو نیم
سال )اول ودوم ( از دانش آموزان می خواهم که نقطه نظرات خود را در قالب نظرا ت ، انتقادات و پیشنهادات در
مورد روش تدریس بنده ارائه دهند پس از جمع آوری به این نتیجه رسیدم که دانش آموزان سال سوم ریاضی
که فیزیک درس تخصصی سوم آن ها می باشد نسبت به دروس زیست و شیمی علاقه کمتری نشان می دهند
ونمره ارزشیابی های مستمر آنان در این درس کمتر است به همین دلیل تصمیم گرفتم پژوهشی در این زمینه
انجام دهم.
چرا دانش آموزان به درس فیزیک علاقه چندانی ندارند؟
-2 آیا شیوه تدریس بنده یا دبیران سال های قبل سبب بی انگیزه نمودن آنها به درس فیزیک شده است؟
-5 آیا عدم آشنایی دانش آموزان به نحوه ی مطالعه این درس ،سبب بی علاقگی آنها به این درس شده
است؟
-3 آیا عدم توجه به ارزشیابی های مستمر وتکوینی در یادگیری درس فیزیک تاثیر داشته است ؟
-4 آیا عدم استفاده از وسایل کمک آموزشی مخصوصا آزمایشگاه درتدریس توسط دبیران موثر بوده است ؟
-2 چگونه می توان دانش آموزان را به درس فیزیک علاقه مند سازم؟
اینها سوالاتی بودند که باید پاسخ آنهارا پیدا کرده وراهکارهای مناسب برای آنها پیدا می کردم. ارزشیابی
بخشی از فرایند یاددهی - یادگیری است. همه دست اندرکاران امور آموزشی وتربیتی با کلمه ارزشیابی وامتحان
آشنایی دارند . اگر بگوییم که ارزشیابی حلقه مفقوده یادگیری محسوب می شود زیاد به خطا نرفته ایم چرا که
از یک نظر ارزشیابی آخرین حلقه از فعالیت های آموزشی معلم وبرنامه درسی محسوب می شود واز نظر دیگر
ارزشیابی در روش های فعال تدریس فیزیک باید مقدم واستمرار دهنده برنامه های درسی وفرایند تدریس
شمرده شود. همه گمان می کنند که ارزشیابی مخصوص اندازه گیری دانش ها ومهارت ها ی دانش آموزان از
مطالب مطرح شده در کلاس درس است در حالی که ارزشیابی باید شامل برنامه درسی وفعالیت های معلم در
کلاس ونحوه تدریس وی نیز می باشد وبه عنوان ابزاری برای درک نقایص برنامه وروند تدریس ویادگیری دانش
آموز به کار رود.حال می توان گفت که : ارزشیابی بخشی از فرایند یاددهی – یادگیری است وجدا از آن ودر
انتهای آن قرار نمی گیرد.
) شیوه گرد آوری اطلاعات )شواهد 2
پژوهش حاضر دربین دانش آموزان سوم دبیرستان رشته ریاضی می باشد که در برنامه آموزشی آنها فیزیک 3
و آزمایشگاه قرار داده شده است. امسال هم طبق سالهای قبل برای اینکه بدانم چرا دانش آموزان به درس
فیزیک علاقه کمتری نشان می دهند وچه کار کنم که دانش آموزان از این حالت خارج شوند وبا دید دیگری به
این درس نگاه کنند به اهمیت درس فیزیک پی ببرند ابتدا از خود آنها خواستم که نظرشان را درباره این درس
وکلاس بنویسند وبگویند چه انتظاری از کلاس فیزیک و دبیر فیزیک دارند ودوست دارند از چه روشی برای
تدریس این درس استفاده شود. بعداز نظر خواهی از دانش آموزان با مشاور مدرسه اقای ممانی وهمکارانم آقایان
پرتوی، جابری و محمدی در باره علل بی علاقگی وضعف دانش آموزان در این فیزیک صحبت نمودم سپس از
تعدادی از اولیاء دانش آموزان ضعیف دعوت به عمل آمده وعلل بی علاقگی وضعف فرزندشان را نسبت به درس
جویا شدم.
تجزیه وتحلیل داده ها:
پس از بررسی نظرات ومطالعه کتاب ها ومجلات مختلف و همفکری ومشاوره با مشاورو مدیر در مدرسه
وسایر همکاران درباره علت عدم علاقه دانش آموزان به درس فیزیک به نتایجی دست یافتم که به شرح ذیل می
باشد:
الف ( نظرات همکاران:
-1 نداشتن انگیزه
-2 توجه بیش از حد به مسائل جانبی وحاشیه ای )تفریح ومیهمانی ، شب نشینی و-----(
-3 توجه ،علاقه وتحت تاثیر برنامه های تلویزیونی وماهواره ای قرار گرفتن
-4 سطح پایین تحصیلات خانواده
-5 تحت تاثیر محیط قرار گرفتن
-6 نداشتن برنامه ریزی وعدم رسیدگی به موقع به تکالیف
ب( نظرات والدین :
-2 عدم علاقه به مطالعه
-5 نداشتن انگیزه وهدف
-3 صرف اوقات زیادی از شبانه روز برای دیدن برنامه های تلویزیونی
-4 سطح تحصیلات خانواده
نظر خواهی از دانش آموزان برای من بسیار حائزاهمیت بود به همین دلیل از آنها خواستم که نظرات ،خواسته
ها وعلت عدم علاقه شان به درس فیزیک را بدون نوشتن مشخصاتشان روی برگه ای برایم بنویسند. البته نظر
خواهی از دانش آموزان فقط اختصاص به سال سومی ها نداشت بلکه از پایه های بالاتر هم نظر سنجی به عمل
آمد. علاوه بر نظر خواهی از کلیه دانش آموزان با چند تن از دانش آموزان ممتاز ودرس خوان ودانش آموزان
ضعیف مصاحبه ای ترتیب دادم که مختصری از گزارش به شرح ذیل می باشد.
پ( نظرات دانش آموزان :
-2 نظر دانش آموزان ممتاز ودرس خوان : نحوه تدریس دبیر - خشک وبی روح بودن کلاس - ترس ودلهره
واضطراب دانش آموزان از پرسش های شفاهی زمان کم وحجم زیاد درس فیزیک
-5 نظر دانش آموزان ضعیف: نداشتن انگیزه ودرک درست وروشن از آینده - عدم علاقه به مطالعه و عدم
آگاهی به نحوه صحیح مطالعه - تحت تاثیر محیط قرار گرفتن - نداشتن علاقه به کلاس ودرس موارد ذکر
شده مهمترین مسائل دانش آموزان بود که حالا جزئی از دغدغه های ذهنی من شده بود وباید تا جایی
که می توانستم در بهبود وضعیت تلاش می کردم. اجرای راه حل جدید : غالبا درسهایی مانند فیزیک
،شیمی وزیست شناسی و---- دارای آزمایشگاهی بوده ودانش آموزان در این کلاس ها می توانند از
وسایل آزمایشگاهی استفاده نموده وتنوعی در کلاس ایجاد شود در صورتی که در مدرسه ازمایشگاه نباشد
و کلاس فیزیک فقط محدود به همان کلاس بوده ومعمولا کلاس خشک وبی روح خواهد به همین جهت
باید کاری می کردم که کلاس فیزیک را به کلاس شاد ودلپذیر تبدیل کنم که دانش آموزان از این
کلاس نه تنها خسته نشوند بلکه لذت هم ببرند. ابتدا بامدیر دبیرستان در باره اختصاص دادن کلاسی
برای این درس صحبت کردم باتوجه به اینکه مدرسه شاهد امسال جهت آزمایشگاه فیزیک محل
مشخصی را در نظر گرفته بودند و همچنین برای اولین سال رایانه همراه و لوازم جانبی تهیه شده بود
فضای لازم برای اختصاص کلاس جداگانه برای درس فیزیک نبود ولی می توانستم از آزمایشگاه و نماز
خانه استفاده نمایم.
روش اجرا :
قبل از ارزشیابی باید درس را تدریس نمود. هرچند موضوع روش ارزشیابی ونحوه علاقه مند نمودن دانش
آموزان به درس فیزیک می باشد ولی ابتدا اشاره ای کوتاه به روش تدریس خودم در کلاس درس نمودم وبعدا به
روش ارزشیابی پرداختم بنده حدود 21 سال است که در شهرستان میانه به تدریس فیزیک مشغول هستم در
طول این سال ها تمام سعی وتلاش بنده این بوده که حداکثر توان علمی وتجربی خویش را جهت بالا بردن
کیفیت تدریس با استفاده از روشهای مختلف تدریس به کار گیرم تا بیشترین نتیجه را در یادگیری وشکوفایی
استعدادهای دانش آموزان داشته باشم .در طول این سالها با روش های مختلفی آشنا شده و اغلب دارای نتایج
خوبی داشته اند. در این راستا با دانش آموزان متفاوتی سرو کار داشته ام از تیز هوشان ونمونه تا هنرستان
ومدارس عادی و بزرگسالو.... سعی نموده ام در هر کلاس با توجه به سطح فکر دانش آموزان از روش های
متفاوتی برای تدریس وارزشیابی استفاده نمایم. همچنین در طول این سال ها به این نتیجه رسیده ام که
تدریس زمانی می تواند بیشترین راندمان را داشته باشد که معلم به موضوع مورد تدریس علاقه واقعی داشته
باشد وبرای آن درس خود و برای دانش آموزان ارزش قائل شود که این درس در هر رشته ای که باشد مورد
استفاده قرار گیرد. آشنایی با انواع روش های نوین تدریس در امر یادگیری واستفاده از وسایل کمک آموزشی
نظیر نرم افزار فیزیک وتدوین آن ،فیلم آموزشی ونقشه غیره .
روش تدریس :
معمولا جلسه اول ورود به هر کلاس را با نام و یاد خدا ومعرفی خودم و آشنایی دانش آموزان همچنین
توضیح روش تدریس وانتظاراتم از آنان وآگاه نمودن آن ها شرایط تدریس فیزیک در سال سوم برای اینکه
معدل نهایی سوم در کنکور موثر است ودادن اطلاعاتی راجع به رشته انتخابی واینکه با انتخاب رشته مورد نظر
آینده خودرا رقم زده اند حال برای رسیدن به هدف مورد نظر در رشته انتخاب شده چگونه برنامه ریزی نمایند
اطلاعاتی را در اختیار دانش آموزان قرار می دهم. در جلسه دوم که تدریس شروع می شود برای اینکه به عمق
مطالب درسی پی ببرند در جلسه اول مطالبی راجع به نحوه مطالعه این درس در اختیار دانش آموزان قرار می
دهم اینکه محیطی را برای مطالعه انتخاب نمایند فضای آرام وساکت ، از لحاظ نور دهی مکان مطالعه ،اختصاص
چه زمانی برای مطالعه هر درس ،پیش مطالعه دروس قبل از تدریس دبیر با وجود توضیحاتی که در جلسه
معارفه حاصل تجربیات بنده در مورد شیوه مطالعه بوده در اختیار دانش آموزان قرارداده تا آنان را به مطالعه
وکتابخوانی نه تنها به درس فیزیک بلکه به سایر دروس ومطالعات غیر درسی علاقه نشان دهند. قبل از تدریس
در جلسه اول از دانش آموزان می خواهم به مدت 22 الی 59 دقیقه سر کلاس به مطالعه درسی که معمولا بر
اساس بودجه بندی خودم که در جلسه اول کپی آن به دانش آموزان داده می شود بپردازند تا بنده رئوس مطالب
واهداف رفتاری را یا روی تابلو برای آنها می نویسم یا نرم افزار فیزیک را که خودم برای اکثر دروس به صورت
Power point آماده نموده ام از طریق رایانه همراه نشان می دهم . در حین پیش مطالعه در کلاس به نحوه
مطالعه دانش آموزان توجه می کنم که یکی از مشکلات آنان مطالعه با صدای بلند بود . برای دانش آموزان
توضیح دادم که هنگام مطالعه سعی نمایید با تمرکز حواس بیشتر وبا چشم مطالعه نمایید یا اگر فرصت شد قبل
از تدریس مبحث اصلی حداقل 2 دقیقه در مورد اهمیت موضوع تدریس بحث نمایم یا گوشه ای از فیلم آموزشی
راجع به تدریس رابرای آنان نمایش دهم وآنقدر موضوع را مهم وجذاب جلوه می دهم که دانش آموز دوست
داشته باشد موضوع رابداند. به عنوان مثال اهمیت علم فیزیک ، نظر فیزیک دانان را در این ارتباط توضیح می
دهم . هدف علم فیزیک – فیزیک کاربردی واینکه هیچ فعالیت در دنیا بدون فیزیک امکان پذیر نیست،مثلا
اینکه چرا انرژی هسته ای برای ما نیاز است با استفاده از فیلم آموزشی ونرم افزار فیزیک با توجه به موضوع
درس ووضعیت کلاس استفاده می شود.
درحین تدریس به دانش آموزان فرصت مطرح نمودن سوالاتی که به ذهنشان می رسد را می دهم واز سایر
دانش آموزان می خواهم که پاسخ دهند ودر نهایت پاسخ های دانش آموزان را جمع بندی واصلاح می نمایم.
سعی می کنم کلاس را زنده وفعال نگه دارم بدین منظور در ضمن تدریس سوال می کنم هر دانش آموز ی
پاسخ صحیح را بدهد همان موقع نمره می گیرد. به منظور علاقه مند نمودن دانش آموزان موضوعات فیزیکی را
در اختیار آنها قرار می دهم تا به دلخواه به صورت گروهی مثلا ترتیب سیم برق بر روی تیر ها چگونه است به
صورت میدانی تحقیقاتی را انجام دهند. وقتی این موضوع رابیان نمودم درمورد نحوه تحقیق وبلاگ فیزیک
طراحی شده توسط اینجانب را به آنان معرفی نموده تا با مشاهده نحوه تدوین مقاله وتحقیق واجرای مراحل آن
آشنایی پیدا کنند. با توجه به اینکه تمام کتاب فیزیک 3 ونمونه سوالات زیادی به صورت چهار گزینه ای
وتشریحی فصل به فصل همه کتاب در وبلاگ خودم به ادرس www.physicsmirzaee.blogsky.com
قرار داده ام تاثیر زیادی در ارزشیابی مستمر دانش آموزان گذاشت به گونه ای که کسانی که در منزل شخصی
خودشان کامپیوتر نداشته یا با مراجعه به منزل اقوام –دوستان یا کافی نت از انواع سوالات وسایر مطالب وبلاگ
بهره گرفته اند. - روش دیگر برای علاقه مند نمودن دانش آموزان اختصاص بخشی از نمره مستمر فیزیک به
جمع آوری آلبوم عکس فیزیک از مناظر دیدنی وتوریستی استان یا استانهای دیگر به خصوص در نیمسال دوم
به صورت گروهی 22 که یا به صورت دوربین عکاسی می توانند از پدیده های طبیعی یا انسانی که باعث
جذب توریست در آن مکان می شود جمع آوری نموده وهر دو قطعه عکس را روی برگه A4 نصب وتوضیح
مختصری راجع به آن بنویسند یا با موبایل یا دوربین دیجیتالی می توانند عکس از جاذبه های توریستی گرفته با
ااستفاده از powerpoint زیر تصاویر را نوشته وبا استفاده از یولید به صورت سی دی تحویل نمایند. باتوجه به
5 نمره از آزمون نوبت اول ودوم اختصاص به نقشه دارد / اینکه حدود 2 جهت تفهیم بیشتر وگرفتن نمره کامل
نقشه وشناخت موقعیت پدیده های داده شده 59 نمره به رسم 29 نقشه ایران واستان اختصاص داده که
مشاهده نمودم نه تنها رشته انسانی که درس اختصاصی آنان است چون به صورت اختیاری این نمره را اختصاص
داده اکثر دانش آموزان به کشیدن نقشه علاقه نشان داده وبا توجه به اینکه در برگزاری سمینار های فیزیک از
وسایل دست ساخت فیزیک نیز استفاده می شود. - روش دیگر جهت علاقه مند نمودن دانش آموزان : استفاده
از وسایل دست ساخت فیزیکیی مثل ماکت ومدل پدیده های فیزیکیی- نقشه برجسته و---- در جشنواره های
دانش آموزی - معرفی تحقیقات دانش آموزی – تهیه آلبوم عکس فیزیکیی-وسایل دست ساخت به پژوهشگاه -
برگزاری مسابقات علمی به صورت چهار گزینه ای دروس فیزیک بین مدارس سطح شهر ومعرفی دانش آموزان
برتر به پژوهشگاه معلم واختصاص جایزه برای آنان وااستفاده از کتاب های کانون قلم چی –گاج به صورت چهار
گزینه ای جهت آمادگی آنان برای کنکور. روش اجرای ارزشیابی: ارزشیابی در کلاس نه تنها به پرسش های
تدریجی محدود نمی شود بلکه فعالیت های دانش آموزان در کلاس شامل :تهیه مقاله – تدوین نرم افزار به
صورت powerpoint از خلاصه دروس فیزیک
فیلم های آموزشی که از تلویزیون در مورد موضوعات فیزیکیی ضبط کرده اند با توجه به موضوع کتاب – یک تکه از روزنامه – تهیه عکس از اینترنت – جمع آوری اخبار واطلاعات فیزیکی وتهیه نمونه سوال، کنفرانس
در کلاس وغیره در تعیین نمره ارزشیابی نقش دارد یعنی مجموع نمراتی را که به صورت آزمون کتبی و شفاهی،
جمع آوری نمونه سوال ، بروشور، تحقیق و فعالیت انجام داده اند جمع تقسیم بر تعداد، نمره مستمر آنان
خواهد بود. در اجرای روش ارزشیابی مراحل زیر انجام می شود که عبارتند از : در دومین جلسه حضور در کلاس
موضوع درس تدریس می شود وشیوه های ارزشیابی به دانش آموزان در جلسه اول معارفه گفته می شود .
اولین ازرشیابی کلاس: یکی از اولین ارزشیابی های طول سال اولین ارزشیابی است زیرا دانش آموزان معلم را
ومعلم دانش آموزان را ارزشیابی می کند. دانش آموز نوع سوالات معلم، روش ارزشیابی، صحت ارزشیابی را
ومعلم دانش آموزان قوی وضعیف وسطح کلاس را تشخیص می دهد. از جلسه دوم به بعد دانش آموزان کلاس
به دو گروه الف وب تقسیم می شوند وهر جلسه از یک گروه درسی پرسیده شود در هر گروه هم دانش آموزان
ضعیف هستند هم قوی . هر جلسه ازیک گروه درسی می پرسم ونمی گویم از جایی که از شما درس نپرسیده ام
درس می پرسم وجلسه بعد از گروه بعدی به این ترتیب همه کلاس همه ی کتاب را ارزشیابی می شوند برای
سال سوم ریاضی چون ساعت تدریس فیزیک کم است و همچنین بحث بردارها نیز باید تدریس شود امکان
پرسش های شفاهی زیاد وجود ندارد لذا در طی سال از آزمونک های استفاده می کنم که هر دو جلسه یک بار
کل کلاس مورد ارزشیابی قرار گیرد وبعداز اتمام هرفصل آزمون کتبی به عمل می آورم که تاریخ را در صفحه
اول دفتر نمره ثبت می نمایم تا با آزمون های دیگر تداخل نداشته باشد. در پایان هر ماه گروه الف وب مقایسه
می شوند نماینده هرگروه نمرات را جمع می کند ومیانگین گیری می شود. در دفتر نمره من یادداشت می شود
21 برای دانش آموزان هم رقابت بر انگیز است وهم ایجاد تنوع وشادی می کند. / 24 وگروه ب 2 / مثلا گروه الف 2
در هنگام آزمون های کتبی از 5 نمونه سوال هم سطح ، استفاده می شود تا در همان کلاس آزمون برگزار گردد
یعنی بعد از اتمام هر فصل دانش آموزان 5 نمونه سوال دریافت می کند . چون درس فیزیک 3 نهایی است سعی
می نمایم در آزمونهای کتبی مثلا بعد از اتمام یک فصل از بانک سوالات خودم که جمع آوری نموده ام یا
تعدادی از سوالات نهایی سال های قبل را استفاده می کنم تا با سوالات متنوع آشنا شوند. در پایان هر ماه
برترین ها به مدیر مدرسه معرفی می کنم ، و اولیاء بدترین ها هم به مدرسه دعوت می شوند تا در مورد
مشکل فرزند شان صحبت شود.
این روش بسیار رقابت بر انگیز وترغیب کننده است دربین دانش آموزان شور وهیجان ایجاد می کند
اینکه بسیاری از دانش آموزان برای اولین بار اسمشان سر صف خوانده می شود ،جایزه می گیرند اسمشان به
عنوان دانش آموز زرنگ روی تابلو می رود. با دانش آموزان سال سوم نمونه سوالات نهایی کار می شود به این
ترتیب که هر جلسه یک سوال تکثیر می شود وبه دانش آموزان داده می شود وتا جایی که که خوانده اند هر
نمونه سوال بلند خوانده می شود وهمه پاسخ می دهند به این ترتیب هر جلسه یک مرور کوتاه از اول کتاب می
شود وتا آخر فروردین ماه حدود 25 نمونه سوال داده می شود. در اولین جلسه بعد از عید نوروز تاریخ امتحان از
نمونه سوالات اعلام می شود وتاکید می کنم از همه کلاس های سوم به طور همزمان از 25 نمونه سوال به
92 امتحان می گیرم. بالای 21 را تشویق یا در /95/ هرکدام یک مورد اختصاص داده می شود مثلا مورخه 22
صورت امکان به اردو می بریم . اگر این نمره شما خوب باشد بیشترین تاثیر را در نمرات مستمر دارد. قبل از
شروع درس هر جلسه حتما حضور وغیاب انجام می شد واز علت غیبت دانش آموزان مطلع می شدم واحوال
شان را می پرسیدم همین کار باعث می شد که دانش آموزان احساس ارزش کنند وبداند که معلمش به اوعلاقه
مند است وحضورش در کلاس برایم مهم است. برای ایجاد انگیزه مذهبی نیز در دانش آموزان هر جلسه برخود
لازم می دانستم حتما نیاز نیست که همه مسائل مذهبی یا اخلاقی مهارت های زندگی را دبیران الهیات مطرح
نمایند بخشی از اوقات فراغت را علاوه بر حل فعالیت ها توسط دانش آموزان در کلاس وتکمیل توسط اینجانب
انجام می شد با استفاده از یک آیه حدیث یا خواندن مطالبی مثلا در مورد نظر قرآن در مورد پیدایش جهان از
مجلات رشد فیزیک یا سایر منابع دیگر سر کلاس خوانده می شود وتاثیر به سزایی در یادگیری مطالب درسی
وجذابیت وعلاقه بیشتری به درس فیزیک ایجاد می شد. یکی دیگر از کارهایی که با توجه به نظر یکی از
همکاران که در جلسه شورای دبیران مطرح نمودند انجام دادم این بود که هر دانش آموز قوی ودرس خوان با
دانش آموزی که از نظر درسی ضعیف است کار کند و وضعیت دانش آموز ضعیف بهتر شود به نسبت بهبود
وضعیت دانش آموز ضعیف ،دانش آموز قوی را تشویق خواهیم کرد. دانش آموزان درس خوان داوطلبانه وبه
اختیار با یک یا دو دانش آموز ضعیف کار نموده وضعیت درسی بهتر ازقبل شد. نکته ای که من موقع تصحیح
اوراق امتحانی خردادماه با آن مواجه شدم وباعث خوشحالی من شد علاوه بر نمرات خوب دانش آموزان به
خصوص دانش آموزان سال سوم ریاضی بالاترین درصد قبولی را در شهرستان داشته ، این بود که تعدادی از
آنها عبارات وجملات زیبایی که در کلاس روی تابلو نوشته می شد یا جملات زیبا وجدیدی را پایین برگه های
امتحانی شان نوشته بودند که من احساس کردم این روش خوبی بود ومورد توجه دانش آموزان قرار گرفته است.
گرد آوری اطلاعات شواهد 5 ( بعداز انجام دادن این کارها تصمیم گرفتم که دوباره نظر دانش آموزان را نسبت
به کلاس جویا شوم ، به همین دلیل برگه های نظر خواهی را بین دانش آموزان توزیع نمودم واز آنها خواستم
نظرات ، انتقادات و پیشنهادات خودرا نسبت به درس فیزیک وروش تدریس من بیان کنند.
-2 کلاس درس فیزیک فقط به درس فیزیک اختصاص نداشته باشد در صورت امکان آزمایشگاه بیشتر
استفاده شود.
-5 در هنگام نوشتن سریع ، خط دبیر خوانا نیست سعی شود بیشتر از نرم افزار فیزیک استفاده شود که
توسط خود دبیر تدوین نموده
-3 اظهار علاقه زیادی به فیلم های آموزشی فراهم شده توسط دانش آموزان در مورد موضوعات فیزیکیی
داشتند.
-4 بیشتر سوالات به صورت چهار گزینه ای طراحی شود جهت آمادگی برای کنکور سال سوم وچهارمی ها
-2 در نهایت اظهار رضایت اکثر دانش آموزان از نحوه تدریس وشیوه ارزشیابی وگذشت از یک نمره بد آنها
اگر سایر نمرات روند صعودی داشته باشد. در نهایت به پیشنهاد وهمکاری یکی از دوستان که در امر
تدریس فیزیک تجربیات ارزنده ای دارند پرسش نامه ای در باره علل عدم علاقه دانش آموزان به درس
فیزیک ،راهکارهای برای بهبود وضعیت تهیه وبین دانش آموزان توزیع شد که نتایج آن به شرح ذیل می
باشد: تاثیر عوامل زیر در عدم علاقه دانش آموزان به درس فیزیک به درصد ردیف سوال خیلی زیاد زیاد
متوسط کم خیلی کم
-2 نحوه تدریس دبیر چه میزان دربی علاقگی دانش آموزان تاثیر دارد؟
-5 میزان تاثیر خانواده در علاقه دانش آموزان چقدر است ؟
-3 وجود تنوع روش تدریس چقدر موثر است ؟
-4 رفتار وبرخورد اجتماعی دبیر چقدر تاثیر گذار است؟
-2 محتوی وحجم کتاب چقدر دربی علاقگی دانش آموزان نقش دارد؟
-1 محیط چه میزان تاثیر دارد؟ 1
-1 رسانه ها )تلویزیون وماهواره ( چقدر موثر بوده اند ؟
-8 نحوه استفاده دبیر از وسایل کمک آموزشی ونرم افزار آموزشی
-9 قدرت بیان ولحن صدای دبیر در ارائه مطالب
-29 استفاده از مطالب غیر درسی وتوضیحات حاشیه ای توسط دبیر
راهکارهایی برای بهبود وضعیت کلاس وایجاد علاقه در دانش آموزان ) به درصد ( ردیف سوالات خیلی زیاد زیاد
متوسط کم خیلی کم
-2 تاثیر استفاده از فیلم آموزشی در ایجادعلاقه؟
-5 تاثیر استفاده نرم افزار آموزشی در ایجاد علاقه ؟
-3 ارائه کنفرانس توسط دانش آموزان ؟
نحوه تدریس دبیر چه
میزان دربی علاقگی
دانش آموزان تاثیر دارد
12 %
میزان تاثیر خانواده در
علاقه دانش آموزان چقدر
است
12 %
وجود تنوع روش تدریس
چقدر موثر است
9 %
رفتار وبرخورد اجتماعی
دبیر چقدر تاثیر گذار است
13 %
محتوی وحجم کتاب
چقدر دربی علاقگی
دانش آموزان نقش
دارد
9 %
محیط چه میزان تاثیر
دارد
8 %
رسانه ها )تلویزیون
وماهواره ( چقدر موثر
بوده اند
7 %
نحوه استفاده دبیر از
وسایل کمک آموزشی
ونرم افزار آموزشی
14 %
قدرت بیان ولحن صدای
دبیر در ارائه مطالب
10 %
استفاده از مطالب غیر
درسی وتوضیحات حاشیه
ای توسط دبیر
6 %
عدم علاقه دانش آموزان به درس فیزیک
-4 22 الی 59 دقیقه پیش مطالعه قبل از تدریس دبیر توسط دانش آموزان در کلاس ؟
-2 تاثیر فعالیت های دانش آموزان )ارائه تحقیق – روزنامه دیواری و....(؟
-1 تاثیر جلسات پرسش وپاسخ و بحث های گروهی ؟
-1 برگزاری اردو های علمی – آموزشی ؟
-8 استفاده از شیوه های نوین تدریس ومتنوع توسط دبیر ؟
-9 تدریس در آزمایشگاه فیزیک به جای کلاس؟
-29 انجام آزمایش ها توسط خود دانش آموزان در صورت افزایش برنامه درسی ؟
تاثیر استفاده از فیلم
آموزشی در ایجادعلاقه
8 %
تاثیر استفاده نرم افزار
آموزشی در ایجاد علاقه
11 %
ارائه کنفرانس توسط
دانش آموزان
4 %
15 الی 20 دقیقه پیش
مطالعه قبل از تدریس
دبیر توسط دانش آموزان
در کلاس
14 %
تاثیر فعالیت های دانش
آموزان )ارائه تحقیق –
روزنامه دیواری و....(
5 %
تاثیر جلسات
پرسش وپاسخ و
بحث های گروهی
11 %
برگزاری اردو های علمی –
آموزشی
14 %
استفاده از شیوه های
نوین تدریس ومتنوع
توسط دبیر
12 %
تدریس در آزمایشگاه
فیزیک به جای کلاس
10 %
انجام
آزمایش ها
توسط خود
دانش
آموزان در
صورت
افزایش
برنامه
درسی
11 %
راهکارهایی برای بهبود وضعیت کلاس وایجاد علاقه در دانش
آموزان ) به درصد (
میزان رضایت دانش آموزان از کلاس فیزیک وروش تدریس وبرخورد دبیر مورد پرسش وبرسی قرار گرفت که
نتیجه زیر را در بر داشت
با توجه به اظهار نظر دانش آموزان به این نتیجه رسیدم که بیشترین تاثیر را در علاقه مندی یا عدم علاقه دانش
آموزان به کلاس ودرس را رفتار وبرخورد ونحوه ارزیابی وتدریس معلم واستفاده از شیوه های مختلف
تدریس و آشنایی با شیوه های نوین آموزشی استفاده از نرم افزارهای آموزشی، فیلم آموزشی، مجله
تخصصی به همراه سایت گروه فیزیک دفتر برنامه ریزی وتالیف کتب درسی ، وبلاگ تدوین شده توسط
خود دبیر بر جای می گذارد. به طور کلی بزرگترین هدف آموزشی پر کردن ذهن نیست ، بلکه نظم
بخشیدن به آن است ،یعنی آن را چنان پرورش دهیم که از قابلیت های خودش استفاده کند. ارزیابی
تاثیر اقدام جدید و اعتبار بخشی : بعد از اجرای طرح ونظر خواهی از دانش آموزان و اولیاء آنها به این
نتیجه رسیدم که طرح مورد توجه دانش آموزان قرار گرفته وبا اظهار رضایتی که با تکمیل پرسشنامه
نشان دادند متوجه شدم که بحمدالله توانسته ام رضایت دانش آموزان را جلب نمایم. نظرات دانش
آموزان هر کلاس را برسی نموده وخواسته های هر کدام را جداگانه دسته بند ی نمودم ودر هر کلاس
طبق خواسته های آنها وتقاضا هایشان را عمل می کردم. مهم ترین مسائلی که برای علاقه مند شدن به
درس فیزیک عنوان می کردند عبارت بودند از : نحوه تدریس وبرخورد دبیر ایجاد انگیزه وشور وشوق
وتنوع در کلاس
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
خیلی زیاد
زیاد
متوسط
کم
خیلی کم
میزان رضایت دانش آموزان از کلاس فیزیک
وروش تدریس وبرخورد دبیر
میزان رضایت دانش آموزان از
کلاس فیزیک وروش تدریس
وبرخورد دبیر
استفاده از فیلم های
آموزشی وبرنامه های آموزشی تلویزیونی ضبط شده توسط دانش آموزان در مورد موضوعات فیزیکی. تدوین
نرم افزار فیزیک به صورت powerpoint با استفاده از خلاصه دروس دبیر تهیه وسایل دست ساخت
موضوعات فیزیکی جهت شرکت در مسابقات وجشنواره های دانش آموزی جمع آوری نمونه سولات فیزیک 3 و
مقالات مختلف در مورد مباحث درسی فیزیک نشان از علاقه مند شدن دانش آموزان سوم ریاضی به درس
فیزیک بود. همچنین طرح وپرسش نامه ای را که تهیه کرده بودم در اختیار مدیر دبیرستان ، مسئول گروه های
آموزشی وسایر همکاران فیزیک قرار دادم ونظرشان را در مورد طرح جویا شدم که خوشبختانه مورد توجه واقبال
آنان قرار گرفت انجام همه این کارها باعث شده بود نظر دانش آموزان در باره کلاس فیزیک تغییر کرده وتا
حدودی باعث ایجاد علاقه وانگیزه در آنها شود . اما هنوز کار تمام نشده وباید باز هم تحقیق کرد وکارکرد چرا
که راهی طولانی پیش رو داریم وبا دانش آموزان وفکر وروح آنها سروکار داریم به امید روزی که آنگونه باید
بتوانیم بر دانش آموزان عزیز وتوانمد این مرز وبوم اثر گذار بوده ودراه پیشرفت وسرافرازی ایران عزیزمان بیش از
پیش قدم برداریم.
نتیجه گیری : نتیجه این روش ها را در امتحان نیمسال دوم بارها وبارها مشاهده کرده ام :
-2 اغلب 92 تا 299 درصد کلاس در امتحان نهایی سال سوم قبول شده اند.
-5 نمرات میانگین کلاس بالا بوده بوده است .
-3 دانش آموزانی بوده اند که کل دروس را تجدید شده اند ولی فیزیک را قبول شده اند.
-4 با برگزاری امتحان از نمونه سوالات نهایی برای سال سوم به طور آزمایشی ،استرس امتحان نهایی تا
حدودی کاهش یافته است.
-2 خود دانش آموزان از روش تدریس وارزشیابی ، اداره کلاس وروش های مختلف بسیار راضی وخشنود
بوده اند.
-1 هم یاری باعث رشد ادراک دانش آموزان می شود ،زیرا آنها رغبت درپی فعالیت گروهی سطوح بالاتر
) یادگیری )کاربرد ، تجزیه وتحلیل و ارزیابی ( می شوند )الیس ووالن ، 2385،589
-1 در بحث های گروهی همه ی اعضای گروه فرصت اظهار نظر ورهبری را می یابند ومهارت رهبری آنان
تقویت می شود ، هم چنین کار کردن بایکدیگر را به طور طبیعی تجربه می کنند .
پیشنهاداتی جهت فراگیری بهتر درس فیزیک:
-2 استفاده وآشنایی دبیران محترم با انواع روش های نوین تدریس در فرایند یاد دهی ویادگیری که نمونه
ای در پیوست پژوهش حاضر آمده است که موجب تنوع وعلاقه مندی بیشتر دانش آموزان در بحث های
درسی وعلمی می شود.
-5 پیش مطالعه درسی توسط دانش آموزان 22 دقیقه قبل از تدریس دبیر در کلاس.
-3 تهیه وسایل کمک آموزشی مربوط به آموزش فیزیک مانند انواع فیلم ،سی دی ونرم افزارهای آموزشی
رایانه ای ، استفاده از وسایل آزمایشگاه فیزیک.
-4 برگزاری بازدید های علمی برای دانش آموزان در درس فیزیک به صورت هدفمند وسازماندهی شده
-2 مشارکت هرچه بیشتر دبیران ومسئولان مدرسه ها با دانش آموزانی که قصد انجام فعالیت های خارج از
مدرسه را دارند ، مانند تهیه ملزومات وامکانات برای تهیه ماکت ،وسایل دست ساخت دانش آموزی
وتحقیقات میدانی وتشویق این گونه فعالیت ها
-1 افزایش واهمیت دادن به دوره های تخصصی آموزش ضمن خدمت دانش افزایی دبیران فیزیک وشرکت
فعال همکاران
-1 استفاده نکردن از دبیران غیر متخصص برای آزمایشگاه فیزیک
-8 افزوده شدن میزان جذابیت مطالب کتاب های درسی فیزیک توسط مولفان محترم وبازنگری در مورد
محتوی درس فیزیک 3 برای دانش آموزان رشته ریاضی.
-9 استفاده از ارزشیابی مستمر از نحوه تدریس .
-29 مجهز کردن کتابخانه های مدارس به کتاب های فیزیک ومجلات آموزشی این رشته
-22 در صورت امکان تاسیس وتجهیز آزمایشگاه فیزیک مدارس ومناطق آموزش وپرورش وسیستم
هوشمند رایانه ای
-25 برگزاری جشنواره های تدریس دبیران وجشنواره های از وسایل دست ساخت وتحقیقات دانش آموزی
-23 استفاده از سایت تکنولوژی آموزشی وتجهیز مدارس به وسایل مورد نیاز به خصوص نرم افزارهای مورد
نیاز آموزشی در درس فیزیک که تدریس مطالب آن به کارگاه آموزشی مناسب نیاز دارد
-24 در صورت امکان برای هر درس کلاسی اختصاص داده شود وامکانات لازم مورد نیاز برای هر درس به
تناسب رشته تحصیلی ودرسی که تدریس می شود در اختیار معلم ودانش آموزان قرارداده شود
-22 استفاده بیشتر از نرم افزارهای آموزشی می تواند در علاقه دانش آموزان موثر باشد به عنوان مثال
مطالب درسی را به صورت powerpoint آماده کرده ودر کلاس استفاده شود همانطوری که بنده در
دروس فیزیک 3 اکثر مطالب را بدین صورت در تحقیق حاضر نموده و در اختیار دبیران محترم فیزیکی
شهرستان میانه قرار داده ام وپیوست پژوهش حاضر می باشد.
-21 تشکیل وحمایت از انجمن های علمی فرهنگیان ودانش آموزان با امکانات وفضای فراهم
-21 تشکیل بانک اطلاعاتی در دسترس عموم از موفقیت ها وتجارب گذشته دانش آموزان برتر
-28 احیای پژوهشگاه معلم به شکل علمی پژوهشی نه صرفا در قالب گروههای آموزشی
-29 برنامه ریزی وسرمایه گذاری صبورانه وهدفمند برکیفیت آموزشی که به تبع بعد از چند سال کمیت
آموزشی مورد نظر را نیز فراهم می کند.
-59 متاسفانه جامعه دبیر فیزیک را کسی می داند که صرفا معلومات عمومی دارد، در حالی که در عصر
کنونی فیزیک علمی تخصصی وکاربردی است و می تواند به بسیاری از پدیده های انجام شده در طعبیت
پاسخ دهد .
با آرزوی توفیق برای تمامی کسانی که به فیزیک عشق می ورزند وآن را علمی مقدس می دانند. کلام
آخر : معلمی نمونه است که همواره سعی می کند : با مطالعه وتحقیق چالش های مسیر کلاس خود را
بشناسد وفاصله ذهنی ومهارتی خویش را با دانش آموزانش کم کند. در کلاس در س به فعالیت های
کلاسی به مثابه لحظات مهم اصل زندگی می نگرد نه صرفا وظیفه همه دانش آموزان را دوست دارد اگر
چه مطمئن است ممکن است همه آنها اورا دوست نداشته باشند. در فعالیت های کلاسی وشخصی خود
را هدفمند ، پرتلاش،علاقه مندوکم انتظار نشان می دهد
دانش آموزان را برای آینده ای که می بیند می سازد نه صرفا برای برآوردن انتظارات روزمره گذشته
وامروز به دانش آموز ان شوق وزیبایی های زندگی، اندیشیدن وارزش علم را می آموزد
منابع قابل استفاده :
-2 الیس ، سوزان ووالن . آشنایی با یادگیری از طریق همیاری ،ترجمه طاهر رستگار ومجید
ملکان،نشرنی ، تهران ،چاپ هفتم ،
-5 2385 بروس ، چویس،ویل ،مارشال ،الگوهای تدریس 5999 ، ترجمه محمد رضا بهرنگی ، نشر
کمال تربیت تهران ،چاپ اول ، 2389
-3 شعبانی ، حسن ، مهارت های آموزشی ، روش ها وفنون تدریس ، انتشارات سمت ، تهران ، 2384
حایری زاده ، قاسم خان ، سودابه ، محمد حسین ، یادگیری از طریق همیاری ، نشرنی ،تهران ، چاپ
. چهارم ، 2384
-4 کرامتی ، محمد رضا ، الگوهای برتر تدریس ، یادگیری مشارکتی ، نشر فراانگیزش ، مشهد ،چاپ
. دوم ، 2384
-2 ، رقابت یا رفاقت در کلاس ، مجله روانشناسی تربیتی ، دانشگاه تهران ، سال سی ویکم ، شماره 5
59 . پاییز وزمستان 2389
پایان